Deneme Süreli İş Sözleşmesi: 2026 Haklar ve Fesih

Deneme süreli iş sözleşmesi ifadesi günlük kullanımda yaygındır; hukuken asıl olan, belirli veya belirsiz süreli iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulmasıdır. Bu kayıt, işçi ve işverene sınırlı süre boyunca sözleşmeyi bildirim süresi olmadan sona erdirme imkânı verir.

Deneme dönemi ücretsiz veya sigortasız çalışma anlamına gelmez. Ücret, sosyal güvenlik, iş sağlığı ve güvenliği, eşit davranma ve çalışılan günlerden doğan diğer haklar ilk günden itibaren devam eder. Bu rehber genel bilgi verir; somut uyuşmazlıkta iş hukuku avukatından görüş alınmalıdır.

Son mevzuat kontrolü: 7 Eylül 2026. Bu rehber esas olarak 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki iş ilişkilerini açıklar. Uygulanacak kanun önce belirlenmelidir: örneğin 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 10. maddesinde, kapsamındaki gemiadamlarının belirsiz süreli hizmet sözleşmelerinde deneme süresi en çok bir aydır; 4857 kapsamı dışında Türk Borçlar Kanunu’na tabi bazı hizmet ilişkilerinde ise 6098 sayılı Kanun’un 433. maddesi iki aya kadar deneme süresi öngörür. Özel iş kanunlarında farklı kurallar bulunabileceğinden somut sözleşme ayrıca değerlendirilmelidir.

Deneme kaydı nedir ve nasıl işler?

Deneme kaydı karşılıklıdır. İşveren çalışanın göreve uygunluğunu gözlemlerken çalışan da iş tanımını, çalışma koşullarını ve kurum kültürünü değerlendirir. Deneme süresinde iş ilişkisi kurulmuştur; adaylık veya ücretsiz gözlem dönemi değildir.

Deneme kaydı neyi değiştirir?

Yeni işverenler, istihdam öncesinde şirket ve yükümlülük planını netleştirmelidir. İşletme yapısına ilişkin genel çerçeve için şahıs şirketi ile limited şirket karşılaştırmasını inceleyebilirsiniz.

4857 kapsamındaki deneme süresinin yasal sınırı ve ispatı

4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesine göre iş sözleşmesine deneme kaydı konulduğunda süre en çok iki ay olabilir. Deneme süresi toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.

Süre ne zaman başlar?

Denemenin amacı fiilî çalışma ilişkisinin değerlendirilmesidir; bu nedenle başlangıç, kural olarak işçinin işe başladığı tarihle ilişkilendirilir. Sözleşmedeki işe başlama tarihi ve fiilî başlangıç açıkça kaydedilmeli, hesap somut duruma göre yapılmalıdır.

Yazılı hüküm neden önemlidir?

Kanun, deneme kaydının taraflarca kararlaştırılmış olmasını arar. Uyuşmazlıkta kaydın varlığını ve süresini ileri süren tarafın bunu ispatlaması gerekir. Bu nedenle deneme hükmünü işe başlamadan önce yazılı, açık ve tarihleri belli şekilde düzenlemek güvenli uygulamadır; sonradan tek taraflı ekleme yapılmamalıdır.

Süre uzatılabilir veya yeniden başlatılabilir mi?

İşveren bireysel sözleşmedeki iki aylık azami süreyi “biraz daha değerlendirme” gerekçesiyle tek taraflı uzatamaz. Aynı görev ve iş ilişkisi sürerken arka arkaya deneme kayıtları düzenlemek de hakkın kötüye kullanılması ve geçersizlik riski doğurur. Toplu iş sözleşmesindeki dört aya kadar imkân, bireysel kararla yaratılmaz.

Deneme süresinde işçi ve işveren hakları

Deneme kaydı yalnız fesihte bildirim süresine ilişkin özel bir imkân sağlar. İş ilişkisinin diğer temel yükümlülükleri devam eder.

İşçinin temel hakları

• Ücret: Çalışılan günlerin ücreti ve hak edilen diğer alacaklar ödenmelidir.
• Sosyal güvenlik: İşe giriş bildirimi kanuni süresinde yapılmalı ve primler gerçek çalışma üzerinden bildirilmelidir. “Sigortasız deneme” hukuka uygun değildir.
• Dinlenme ve tatil: Hafta tatili, ulusal bayram/genel tatil ve çalışma süresi kuralları uygulanır.
• Yıllık izin hesabı: Deneme döneminde geçen süre, bir yıllık çalışma süresinin hesabına dâhildir.
• Eşitlik ve güvenlik: Ayrımcılık yasağı ile iş sağlığı ve güvenliği önlemleri ilk günden geçerlidir.

Çalışanlar işe giriş durumunu e‑Devlet hizmet dökümünden kontrol edebilir; işverenler bildirim usulünü SGK’nın resmî açıklamasından teyit edebilir.

İşverenin temel yükümlülükleri

• Görev, ücret, çalışma yeri, süre ve performans ölçütlerini açıkça bildirmek,
• İşe uygun eğitim, ekipman ve güvenli çalışma ortamı sağlamak,
• Çalışma ve dinlenme sürelerini kayıt altına almak,
• Eşit davranmak ve kişisel verileri hukuka uygun işlemek,
• Deneme değerlendirmesini ölçülebilir işle ilişkilendirmek.

Deneme süresinde fesih nasıl yapılır?

Geçerli deneme süresi içinde taraflar, İş Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca bildirim süresi olmadan ve bu fesih nedeniyle ihbar tazminatı ödemeden sözleşmeyi sona erdirebilir. İşçinin çalıştığı günlere ilişkin ücret ve diğer hakları saklıdır.

Güvenli fesih adımları

1. Deneme kaydının yazılı metnini, başlangıç tarihini ve sürenin henüz dolmadığını kontrol edin.
2. Fesih iradesini açık biçimde ve ispatlanabilir yöntemle bildirin; yalnız işe gitmemek fesih tarihini belirsizleştirebilir.
3. Çalışılan günlerin ücretini, fazla çalışma/tatil alacaklarını ve diğer hakları hesaplayın.
4. SGK işten ayrılış bildirimini doğru tarih ve kodla kanuni süresinde yapın.
5. Zimmetli ekipman, erişim yetkisi ve kişisel veri devirlerini tutanakla yönetin.

Fesih hakkının sınırları

Deneme kaydı; cinsiyet, gebelik, sendika üyeliği, inanç, engellilik veya kanunla korunan başka bir neden üzerinden ayrımcılık yapma yetkisi vermez. Sendikal güvence, eşit davranma borcu, kötü niyet yasağı ve diğer emredici korumalar somut olayda uygulanabilir. “Gerekçe yazmak zorunlu değil” ifadesi, hukuka aykırı gerçek nedenleri meşru hale getirmez.

Deneme süresi ve normal fesih karşılaştırması

Kıdem, işe iade, sendikal tazminat veya ayrımcılık iddiası varsa sonuç; önceki çalışma süreleri, işyeri büyüklüğü, sözleşme zinciri ve fesih nedenine göre değişebilir. Otomatik “hiçbir hak yoktur” sonucu çıkarılmamalıdır.

Deneme süresi bittiğinde ne olur?

Sözleşme, deneme dönemi boyunca zaten yürürlüktedir. Süre sona erdiğinde yeni bir sözleşmeye “dönüşmez”; baştan belirli süreli kurulmuşsa belirli, belirsiz süreli kurulmuşsa belirsiz süreli niteliğiyle devam eder. Yeni sözleşme imzalanması zorunlu değildir.

Deneme süresi sona erdikten sonra yapılacak fesihte artık İş Kanunu m.15’teki özel bildirimsiz fesih imkânına dayanılmaz. Bildirim süreleri, haklı/geçerli neden, savunma ve iş güvencesi gibi hükümler somut olaya göre değerlendirilir.

Dönem sonu kontrol listesi

• Çalışanla görev ve performans geri bildirimi görüşmesi yapın.
• Ücret, yan hak ve çalışma düzenindeki değişiklikleri yazılılaştırın.
• Eğitim, erişim ve ekipman ihtiyaçlarını tamamlayın.
• Kişisel veri yetkilerini göreve uygun düzeyde tutun.
• Deneme süresini toplam kıdemden veya yıllık izin hesabından düşmeyin.

İstihdam öncesi kurumsal belgeler için şirket kuruluşu için gerekli belgeler rehberini inceleyebilirsiniz.

4857 kapsamı için örnek deneme süresi maddesi

Aşağıdaki metin yalnız 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki tipik bir iş ilişkisi için genel taslaktır; sektör, uygulanacak kanun, sözleşme türü, toplu iş sözleşmesi ve somut çalışma koşullarına göre iş hukuku avukatınca uyarlanmalıdır.

Madde [X] — Deneme Kaydı: Taraflar, işçinin fiilen işe başladığı [tarih] tarihinden itibaren [süre] deneme süresi kararlaştırmıştır. Bu süre iki ayı aşamaz. Deneme süresi içinde taraflar, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca bildirim süresine gerek olmaksızın iş sözleşmesini feshedebilir. İşçinin çalıştığı günlere ilişkin ücret ve diğer hakları saklıdır.

Madde hazırlanırken kontrol edin

• İşe başlama ve bitiş tarihini takvim üzerinde doğrulayın.
• Sürenin iki ayı aşmamasını sağlayın.
• Toplu iş sözleşmesi varsa ilgili hükmü ve kapsamı ayrıca belirtin.
• Ana sözleşmenin belirli/belirsiz süre niteliğini deneme kaydından ayrı yazın.
• Fesih bildirim yöntemi, ekipman iadesi ve erişim kapatma süreçlerini kurum prosedüründe tanımlayın.

Toplu iş sözleşmesine dayanılarak iki ayı aşan süre kullanılacaksa ilgili TİS hükmü ve işçinin kapsamı uzman tarafından kontrol edilmelidir.

Deneme süreli iş sözleşmesi hakkında sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi — 4857 sayılı İş Kanunu
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 854 sayılı Deniz İş Kanunu
• TBMM — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• SGK — sigortalı işe giriş ve işten ayrılış bildirimi

İşletmeniz için yasal adres seçeneğini değerlendirmek üzere Workon sanal ofis çözümünü inceleyebilirsiniz.